nghe, thấy và viết / rong chơi

ngôi nhà có mùi gỗ sồi…


1967. John Steinbeck đến Việt Nam để tường trình chiến tranh cho tạp chí Newsday. Là nhà văn Nobel danh giá tất nhiên ông sẽ trở thành tâm điểm thu hút giới thông tin và văn nghệ sĩ Sài Gòn. Nhà văn Thế Nguyên chủ bút tạp chí, người chủ trương Nhà xuất bản Trình bầy đã chuẩn bị một bài phỏng vấn người sở hữu một giải văn chương quan trọng nhất của thế giới, nhưng giờ chót, Trình bầy đã quyết định hủy cuộc phỏng vấn sau khi J.Steinbeck tuyên bố ủng hộ và kích lệ tinh thần của quân đội Mỹ tại VN. J.Steinbeck là nhà văn Mỹ. Việc ông ủng hộ quân đội Mỹ trong cuộc chiến tranh này là điều không làm ai ngạc nhiên, nhưng tạp chí Trình bầy cũng phải tỏ rõ thái độ. Ngoài văn chương không có gì phải trao đổi thêm. Cũng trong dịp ấy, không lâu, người ta thấy bức hình ông chụp bên cạnh nhạc sĩ Phạm Duy. Phạm Duy đang hát cho J.Steinbeck nghe “Thương ca chiến trường”của mình tại nhà riêng .

Được chào đón và không được chào đón, đấy là cuộc viếng thăm duy nhất của J.Steinbeck tại Sài Gòn 1967.

Hơn 40 năm sau.tôi thấy mình đứng trước ngôi nhà nay đã thành Nhà bảo tàng J.Steinbeck ở thành phố Salinas, cách San Jose 2 giờ xe hơi. Salinas là thành phố có kiến trúc phần lớn mang dáng vẻ Tây Ban Nha nhưng êm ả với những con đường nhỏ nhắn. Bên cạnh ngôi nhà ông từng sống lúc sinh thời nay là một bảo tàng với chữ ký J.Steinbeck trang trọng ngay sảnh ra vào, đồ lưu niệm, tiểu sử, tác phẩm của ông được bày bán ở đây. Cách đấy không xa, chỉ vài bước chân, là một restaurant ngoài cửa đề tấm bảng “J.Steinbeck thường ăn sáng ở đây”. nobel quả là một giải thưởng danh giá mà mọi nhà văn (lẫn nhà ăn) đều thèm muốn khi có một người đoạt giải bước vào

…Trên bức tường lớn trước nhà Bảo Tàng, những bức bích họa mang phong cách hiện thực vẽ chân dung và những tác phẩm của J.Steinbeck sặc sỡ và đậm chất ‘đồng quê”. Thì đúng thế, ông là một nhà văn của những vấn đề con người quanh quẩn ông, nơi đồng quê. “Chùm nho uất hận”, “Của Chuột và Người”, vân vân, đều là những tác phẩm quen thuộc với người đọc VN khi được dịch sang Việt ngữ.

Tôi ăn trưa cùng vợ chồng một người bạn vong niên, hiện sống khép kín, ít giao thiệp bên ngoài: nhà thơ , họa sĩ HNB. Anh chị ấy sống ở San jose, tối ngày đọc sách, nghe nhạc, trồng cây, tưới hoa – kéo thùng rác ra, kéo thùng rác vô, và… “bôi bậy lên máy”, như cách nói của ông… Ông nói đùa: “Nhân vô thập toàn: ông ta(J.steinbeck) có mỗi “khuyết điểm” là khi không, chẳng hề bị ma men ma túy gì, vẫn cứ leo lên máy bay hô hào… Thật ra cái con diều hâu nằm trong đầu ổng chỉ là một con diều hâu… ngây thơ lãng mạn. Nó bị đem ra tuyên truyền.”. Chúng tôi ăn trưa trong ngôi nhà sinh thời J.Steinbeck sống và viết. Những người phục vụ cực kỳ nhã nhặn. Họ đều là ‘tình nguyện viên”của thành phố, phục vụ không lương. Số tiền thu được từ du khách sẽ được sử dụng cho việc bảo tồn ngôi nhà mà khi bước vào ta có thể ngửi thấy mùi gỗ Sồi đặc trưng. Lâu năm cái mùi ấy phảng phất sẽ làm ta quên đi một chút cái việc mà ta không quên, thời gian cũng chẳng cho phép nhớ: những kỷ niệm chuyến đi VN của nhà văn lớn Steinbeck, Thế Nguyên, Phạm Duy… và những dàn đồng ca lạc nhịp sau đó đã cố tình quên mất một đoạn lời khá quan trọng: Steinbeck đến VN lần ấy để giữ một lời hứa quan trọng, không phải với Tổng thống Johnson như “có vẻ”, mà với chính gia đình ông: ông đến đế thăm một người con trai tại ngũ, đang ở chiến trường.

Một buổi trưa yên tĩnh trong ngôi nhà của J. Steinbeck, trời se lạnh, những bông hồng đỏ thắm nở lộng lẫy và… rất to trong hoa viên nhỏ trước ngôi nhà.

Khi J. Steinbeck đến VN tôi – người viết mười bốn tuổi.

Khi bước chân vào ngôi nhà danh tiếng ấy, tôi – người viết đã 53 tuổi. Chiến tranh kết thúc từ lâu. Chỉ còn mùi oải hương, mùi gỗ sồi, mùi hoa hồng rất “Tây Ban Nha” phảng phất trong không khí êm đềm, se lạnh của Salinas, thành phố có một Văn hào.

Advertisements